विल्यम सफायर

'वॉटरबोर्डिंग्ज' (Waterboardings) हा शब्द ऐकला आहे? दहशतवाद्यांच्या छावण्यांमध्ये त्यांना बोलते करण्यासाठी छळण्याचा हा एक मार्ग आहे. सफायर यांनी या शब्दाचा अर्थ स्पष्ट केला होता. वॉटरबोर्डिंग म्हणजे एका सी-सॉसारख्या फळीवर कैद्याला जखडायचे आणि मग त्याचे डोळे पाण्याखाली असे दाबायचे, की त्याला आपण बुडतोय असे वाटायला लागेल. (सुप्रसिद्ध राजकीय व भाषाविषयक स्तंभलेखक, पुलित्झर पारितोषिक विजेते, आणि रिचर्ड निक्सन यांचे काही काळ सल्लागार असलेले विल्यम सफायर यांचे २५ सप्टेंबर २००९ रोजी निधन झाले.)

एका लेखात त्यांनी रिट्रोनिम (Retronym) या शब्दाचा विचार केला आहे. रिट्रोनिम म्हणजे एखाद्या नव्या आधुनिक प्रकारच्या वस्तूच्या आगमनामुळे, त्या वस्तूच्या आधी वापरल्या जाणार्‍या जुन्या वस्तूला दिलेले नाव उदा० ई-मेल आल्यानंतर पोस्टाच्या माध्यमातून पाठवायच्या टपालाला आता स्नेल मेल (snail mail) (स्नेल म्हणजे गोगलगाय) म्हटले जाते. जुन्या वस्तूला हे जे नवे नाव मिळाले, त्यालाच रिट्रोनिम असे म्हणतात. डिजिटल प्रकारची रिस्टवॉचेस आल्यावर जुन्या प्रकारच्या मनगटी घड्याळांना आता अ‍ॅनालॉग वॉचेस हे नाव मिळाले. आजकाल सर्वजण इलेक्ट्रिक गिटारच वापरतात. म्हणून त्यांना नुसते गिटार असे म्हणायचे आणि त्यांच्या आधीच्या गिटारना आता 'अकूस्टिक गिटार' असे म्हटले जाते. 'वॉटरबोर्डिंग्ज' (Waterboardings) हा शब्द ऐकला आहे? दहशतवाद्यांच्या छावण्यांमध्ये त्यांना बोलते करण्यासाठी छळण्याचा हा एक मार्ग आहे. सफायर यांनी या शब्दाचा अर्थ स्पष्ट केला होता. वॉटरबोर्डिंग म्हणजे एका सी-सॉसारख्या फळीवर कैद्याला जखडायचे आणि मग त्याचे डोळे पाण्याखाली असे दाबायचे, की त्याला आपण बुडतोय असे वाटायला लागेल. सफायर यांना एका चित्रपटाच्या पहिल्या खेळासाठी आलेल्या आमंत्रणपत्रिकेत म्हटले होते, 'कॉकटेल अटायर'. याचा अर्थ छान कपडे असा होतो. नेहमीचेच कपडे नव्हेत, की भडकही नव्हेत!

एन०डी० आपटे
दै० सकाळ, दि० 5 ऑक्टोबर २००९